تبلیغات
ولی‌عصر(عج) - سیری در سیره امام محمد باقر علیه السلام

سیری در سیره امام محمد باقر علیه السلام

جمعه 6 آذر 1388 06:08 ب.ظنویسنده : محمد ترابی

 
 

رندان تشنه لب را آبی نمی‌دهد كس
گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت
در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود
از گوشه‌ای برون آی ای كوكب هدایت(1)

امام محمد باقر ـ علیه‌السلام ـ پنجمین اختر فروزان آسمان امامت و هفتمین گوهر عرش عصمت است. او شكافنده و تبیین كننده علوم اسلامی است.
امامی كه سراسر زندگی‌اش نور بود و همه لحظات عمر با بركتش، در راه ارشاد و هدایت انسان‌ها صرف شد.

امامی كه از زمینه سازی‌های پدرش امام سجادعلیه‌السلام در راستای معرفی مكتب تشیع، و مبارزه با طاغوت‌ها، بهره‌برداری بسیار كرد، و با تربیت شاگردان برجسته، و تبیین فقه ناب اسلام و اهل‌بیت ـ علیه‌السلام ـ بزرگ‌ترین قدم را برای شناسایی تشیع و مكتب اهل بیت ـ علیه‌السلام ـ برداشت.

او در سن چهار سالگی در كربلا و ماجرای عاشورای حسینی حضور داشت، و در سفر كوفه و شام، همراه پدر، همه ماجراها را می دید، و براساس فرهنگ عاشورا تربیت شد.


او تجسمی از ارزش‌های والای انسانی و كمالات اخلاقی بود و همه لحظه‌های زندگی درخشانش، درس‌های بزرگ انسانی را الهام می‌بخشید.
بی شك، آشنایی با سیره علمی، تربیتی، سیاسی و اخلاقی آن امام همام راهنمای خوبی برای ما در مسیر پر پیچ و خم زندگی است.(2)

سیره علمی امام باقر (ع)

زندگی امام باقرعلیه‌السلام مصادف با دوران پر تلاطم زوال بنی امیه بوده است، اما به دلیل شرایط خاص آن زمان ایشان از نظر سیاسی در انزوا بودند و اعتراض های او، با این كه در این راه تا سر حد شهادت حركت كرد، به صورت یك نهضت سیاسی همه جانبه برای سرنگونی رژیم بنی امیه نیانجامید.

‌او دریافته بود فرهنگ تشیع در انزوا قرار دارد؛ از این رو لازم بود به یك انقلاب وسیع فرهنگی دست بزند و با تشكیل حوزه علمیه و تربیت شاگردان برجسته، فقه آل محمد ـ صلی‌الله‌علیه‌وآله ـ و خط فكری تشیع را آشكار کند.

‌بر همین اساس امام باقرعلیه‌السلام زمینه‌سازی بسیار عمیق و خوبی در این راستا نمود و پس از ایشان، فرزند برومندش امام صادق ـ‌ علیه‌السلام ـ با تشكیل حوزه علمیه با چهار هزار نفر شاگرد، آن را به ثمر رسانید و یك دانشگاه عظیم اسلامی در تاریخ اسلام آشكار و ماندگار شد.(3)

‌بنابراین، می‌توان گفت؛ امام باقر ـ علیه‌السلام ـ مؤسس و بنیانگذار حوزه علمیه شیعه و نهضت فرهنگی انقلاب فرهنگی تشیع بود.(4) 


حكومت و سیاست در سیره امام باقر(ع)

با وجود تمام سخت گیری های بنی امیه، امام باقرعلیه‌السلام به تبیین معارف اهل بیت علیه‌السلام می پرداخت و از تبیین جایگاه امامت و ولایت در اسلام كه به معنای زعامت و تصدی امر است، دست بر نمی داشت.

‌زراره، یكی از اصحاب امام باقرعلیه‌السلام حدیثی را از ایشان روایت می‌كند كه امام علیه‌السلام در تشریح مبانی اسلام فرموده است:
« بنی الاسلام علی خمسة اشیاء، علی الصلوة و الزکاة و الحج و الصوم و الولایه.
اسلام بر پنج چیز استوار است، برنماز و زکات حج و روزه و ولایت (رهبری اسلامی) »
زراره می‌گوید: عرض كردم كدام یك از این مبانی برتر است؟
حضرت فرمود: الوِلایَةُ اَفْضَل؛ لِاَنَّها مِفْتاحُهُنَّ. وَالوالیُ هُوَ الدَّلیلُ عَلَیهِنَّ ؛ ولایت و رهبری برتر است. زیرا كلید و راهگشای مبانی دیگر است و این رهبر؛ راهنمای مبانی دیگر است. (5)

‌با این وجود امام باقرعلیه‌السلام به تبعیت از جد بزرگوارش امام علی ـ علیه‌السلام ـ هر جا كه احساس می‌كرد، كیان كشور اسلامی و آبروی اسلام در خطر است، خلفا را از راهنمایی و ارشاد‌های خود محروم نمی‌کرد.(6)


سیره عملى امام باقر(ع)

زندگی امامان معصوم علیه‌السلام، همواره الگوی شیعیان در زندگی است. و در حقیقت آن گونه كه از قول معصوم ـ ‌علیه‌السلام ـ‌ بر می‌آید عمل به گفتار و تبعیت از كردار ایشان، به نوعی بیانگر میزان دوستی و نشانگر محبت به ایشان باشد.(7)

 ‌در زیر به دو نمونه از سیره عملی امام باقر ـ علیه‌السلام ـ اشاره می‌شود:


1ـ حلم امام

‌‌مردى مسیحى از روى كینه‏اى كه با امام علیه‌السلام داشت كلمه باقر را به بقر تغییر داد و به آن حضرت گفت: انت بقر. امام علیه‌السلام بدون آن‌كه از خود ناراحتى نشان داده و اظهار عصبانیت كند با كمال سادگى فرمود: نه من بقر نیستم، من باقرم.
مسیحى گفت: تو پسر زنى هستى كه آشپز بود امام فرمود: «شغلش این بود، عارو ننگى محسوب نمى ‏شود.
مسیحى گفت: مادرت سیاه وبى شرم وبد زبان بود. امام فرمود: اگر این نسبت‌ها را كه به مادرم مى ‏دهى راست است خدا او را بیامرزد و از گناهانش بگذرد و اگر دروغ است از گناه تو بگذرد كه دروغ و افترا بستى.
مشاهده این همه حلم از مردى كه قادر بود همه گونه موجبات آزار یك مرد خارج از دین اسلام را فراهم آورد كافى بود كه انقلابى در روحیه مرد مسیحى ایجاد نماید و او را به سوى اسام بكشاند. اما ب مرد مسیحى بعد مسلمان شد.


2 ـ زحمت در طلب رزق

‌در گرماى شدید تابستان محمدبن منكدر كه خود را از زهاد و عباد و تارك دنیا مى ‏دانست امام را در حال خستگى شدید در انجام كارى مى ‏بیند گمان مى ‏كند امام خود را براى طلب دنیا این گونه به زحمت انداخته، لذا به نصیحت مى‏پردازد و مى ‏گوید آیا سزاوار است مرد شریفى مثل شما در این گرماى طاقت فرسا در طلب دنیا بیرون بیاید، اگر خداى نخواسته در این حال مرگ شما را فرا رسد چه وضعى براى شما پدید خواهد آمد؟
شایسته نیست شما به دنبال دنیا بروید و خود را به رنج و زحمت بیندازید.
امام علیه‌السلام فرمودند: اگر مرگ من در همین حال برسد و من بمیرم، در حال عبادت و انجام وظیفه از دنیا رفته‏ ام، زیرا این كار، عین طاعت و بندگى خدا است.
تو خیال كرده ‏اى كه عبادت منحصر به ذكر و نماز و دعاست من زندگى و خرج دارم اگر كار نكنم باید دست حاجت به سوى تو و امثال تو دراز كنم.
من در طلب رزق مى ‏روم تا احتیاج خود را از دیگران سلب كنم. وقتى باید از رسیدن مرگ هراسان باشم كه در حال معصیت و خلافكارى و تخلف از فرمان الهى باشم نه در چنین حالى كه در حال اطاعت امر حق هستم و او مرا موظف كرده بار دوش دیگران نباشم و رزق خود را خودم تحصیل كنم.
زاهد گفت عجب اشتباهى كرده بودم. اكنون متوجه شدم كه من روش غلطى را مى ‏پیموده ‏ام و احتیاج كاملى به نصیحت داشته ‏ام.(8)


سیره اخلاقی امام باقر(ع)

‌روایات بسیاری از ائمه اطهار و رسول اکرم تصریح می کنند که اخلاق نیکو بخش عمده ایی از دینداری است. و حتی نبی مکرم اسلام(ص)، در حدیثی یادآوری کرده اند که ایشان برای تکمیل مکارم اخلاقی مبعوث شده اند.(9)

‌اخلاق نیکو در کنار ایمان به خداوند و روز حساب ، اقامه نماز، پرداخت زکات و انفاق مال در راه خدا و شکیبایی در مصایب از صفات برجسته نیکوکاران، راستگویان و پرهیزگاران است.(10)

‌جامعه اسلامی آنگاه بر راه درست گام برمیدارد و آن زمان شایسته این صفت( اسلامی) خواهد بود که بیش از همیشه بر طریق اخلاق انسانی گام بردارد؛ چون موازین اخلاقی برای فرد همچون قوانین برای جامعه است. جامعه بی‌قانون با انسان بی‌اخلاق برابر است. هر دو برآشفته‌، غیرقابل اعتماد و راکد‌اند و هر دو رو به سوی قهقرا خواهند رفت.

‌بهتر آن است با توجه به روزهایی چنین خوش که شادی را از میلاد امام محمد باقر به عاریت گرفته است، به این اصل اساسی در سخنان عالم خاندان علم و امامت امام محمد باقرعلیه‌السلام بپردازیم.


نیکوگفتاری با دیگران

‌بهترین چیزی را که دوست دارید درباره شما بگویند ، درباره مردم بگویید. (11)
امام محمد باقر ـ علیه‌السلام ـ پنج نکته را سفارش فرموده اند:
اگر مورد ستم واقع شدی ستم مکن.
اگر به تو خیانت کردند خیانت مکن.
اگر تکذیبت کردند خشمگین مشو.
اگر مدحت کنند شاد مشو.
اگر نکوهشت کنند بی تابی مکن. (12)

این نکات را نه تنها شکیبایی که استقامت بزرگ می توان نامید. مردمی که در مناسبات متقابل با یکدیگر این موارد را رعایت کند: حقوق دیگران را مانند حقوق خود محترم داشته بر آن دل بسوزانند، فروتنی را پیشه خویش ساخته از غرور و جدال بپرهیزند و درکنار این سه شکیبایی به خرج دهند مطمئناً درِ دنیایی زیبا و جامعه ای سالم را به روی خویش خواهند گشود و پس از آن ما ناظر مشاجره و برخوردهای رانندگان درخیابان ها، مردم در صف ارزاق و دیگر صحنه های دل آزار نخواهیم بود.

‌امید است با بهره گیری از سیره این امام همام در همه مراحل زندگی، یك زندگی سالم، همراه با روشن بینی و بصیرت بنا كنیم. و با زمینه سازی و انتظار ظهور حجت راه را برای تشكیل حكومت عدل الهی هموار سازیم.

پی نوشت‌ها

1- لسان الغیب، خواجه شمس الدین محمد، حافظ شیرازی.
2- ر.ك: امام باقرعلیه‌السلام بنیانگذار نهضت فكری ـ فرهنگی تشیع، حجت‌الاسلام علی اصغر صرفه‌جو، مقاله، تبیان.
3- رجال كشی، ص 125.
4- همان، ص 125.
5- فروع کافی، ج 4 ص 62، ح 1.
6- بررسی بنیان‌های اخلاقی و سیاسی درسیره امام محمدباقر(ع)، ح.طاهری، مقالات، تبیان.
7- امیر مؤمنان(ع): من احبنا فلیعمل بعملنا و لیتجنب الورع،هر که مارا دوست می‌دارد باید چون رفتار ما عمل کند و جامه پارسایی در بر گیرد. غررالحکم :حدیث8483.
8- ر.ك : سیره‌‏ى علمى امام محمد باقرعلیه‌السلام، مقاله، پایگاه ویژه امام باقرعلیه‌السلام، http://emambagher.heyatblog.net/.
9- رُوِیَ عَنِ النَّبِیِّ(ص) بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ‏، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏67، ص: 373.
10- اشاره به آیه 177 سوره بقره.
11- بحارالانوار ، دار احیاء الترا العربی ، ج 65، ص 152.
12- بحارالانوار ، دار احیاء الترا العربی ، ج 75، ص 167.



محمد هاشم نعمت اللهی

آخرین ویرایش: - -

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر