تبلیغات
ولی‌عصر(عج) - ابن سبأ بین توهم و واقعیت1

ابن سبأ بین توهم و واقعیت1

چهارشنبه 20 آبان 1388 11:50 ق.ظنویسنده : محمد ترابی

 

شخصیت ابن سبأ از شخصیت‌هایی است كه بحث و جدل‌های متضاد فراوانی درباره او بیان شده است كه سراسر اختلاف و تناقض است كه می‌توان همه مطالب را در سه دسته تقسیم نمود:

گروه اول :گروهی معتقد به اصل وجود ابن سبأ و نقش مهم وی:

در این گروه عده‌ای از علمای مذاهب اهل سنت را می‌بینیم كه به اثبات وجود وی اكتفا نكرده، بلكه كارهای فراوانی كه چهره تاریخ را متغیر می‌سازد را نیز به او نسبت داده‌اند.

فتنه‌ای آغاز شد كه همه مسلمانان را تحت تاثیر قرار داد و به ترور عثمان به دست صحابه منجر شد تا بر اثر آن، باب نزاع‌ها، كشمكش‌ها و اختلافات به طور كامل گشوده شود؛ در این مقطع تاریخی عبد الله بن سبأ كه اهل یمن بوده و دین یهودی داشته و در زمان عثمان اسلام آورده ظهور كرده و در حضور مسلمانان به حجاز سپس بصره، كوفه و شام نقل مكان كرده و نهایتاً در مصر رحل اقامت گزیده و از آن‌جا فعالیت‌های تخریبی خویش را آغاز می‌كند، بدین شكل كه با ایجاد ارتباط با طاغیان و ناراضیان از وضع حاكم و ظلم و ستم‌های به وجود آمده از سوی فرمانداران خلیفه موفق می‌گردد تا با اعلام عمومی، دستور شورش علیه حكومت را صادر كرده و همه را به تمرّد و انقلاب تشویق نماید در حالی كه در میان این گروه بهترین صحابه اعم از حاضران در جنگ بدر و دیگران وجود داشته‌اند؛ اما بعد از قتل عثمان تلاش‌های جدید خود را در منتشر ساختن معتقدات و آرائی كه هیچ یك از مسلمانان به گوششان نخورده از سرگرفته و در حالی كه میان آنها صحابه پیامبر خدا نیز وجود داشته‌ تمام سخنان او را قبول كرده، تایید نموده و از آن استقبال نموده‌اند؛ ‌سخنانی از این قبیل كه: رسول خدا صلّی الله علیه وآله زنده است و به زودی بازگشت خواهد نمود و علی علیه السلام نیز هرگز نخواهد مرد و در ابر‌ها به سر ‌برده و رعد و برق آسمان‌ها خنده اوست و او وصی رسول خدا صلّی الله علیه وآله و ... می‌باشد. آن‌گاه فرقه‌ای به اسم خود ـ فرقه سبأیّه ـ تشكیل داده تا افكار او را ترویج نموده و از آن دفاع نمایند، امری كه باعث شده است تا امیر المؤمنین سلام الله علیه در برابر این شخص تازه مسلمان ایستاده و با تمامی اعمال زور‌گویانه وی مخالفت نموده و در آخر نیز او و برخی پیروانش را به آتش كشیده و یا برخی دیگر را به شهر‌های دیگر تبعید نماید.

و همین فرقه سبأیه هسته مركزی تشكیل شیعه گردیده؛ بدین معنا كه عقاید شیعه به اختراع شخصی یهودی بوده كه بعد‌ها اسلام آورده در حالی كه او در زمان پیامبر خدا و صحابه، شخصی شناخته شده و معروفی نبوده است.

مصادر این سخن: تاریخ طبری، تاریخ ابن اثیر و كتاب‌هایی كه پیرامون فرقه‌ها و مذاهب مختلف نوشته شده همچون «ملل و نحل» و «الفَرْق بین الفِرَق» و «التبصره فی الدین» و دیگر كتاب‌ها.

مناقشه در نظر گروه اول

نظریه‌ای كه گروه اول از علما بدان قائل گشته‌اند گرچه میان مؤرخان و علمای مذاهب و فِرَق مشهور گشته، اما برخی از محققان شیعه و سنّی ملاحظاتی آزاداندیشانه و علمی و منطقی، پیرامون آن بیان د‌اشته‌اند كه برخی از آنها را بیان می‌نماییم:

اول: نقش سیف بن عمر در پررنگ نمودن شخصیت ابن سبأ:

نظر محققان شیعه و سنّی این است كه بسیاری از روایات عبد الله بن سبأ ـ و آنچه در برخی از مطالب نقل شده درباره وی مشاهده می‌شود، مطالبی است كه چندین نسل‌ از انجام آن عاجزند ـ كه تمام آنها به یك راوی ختم می‌شود و او كسی نیست جز سیف بن عمر تمیمی كه علما و محدثان او را به ضعف شدید و اتهام به كفر و زندقه و جعل حدیث متهم نموده‌اند. ابن حجر درباره او گفته است:

«قال ابن معین: ضعیف الحدیث، وقال مرة: فلیس خیر منه، وقال أبو حاتم: متروك الحدیث یشبه حدیثه حدیث الواقدی، وقال أبو داود: لیس بشیء، وقال النسائی والدارقطنی: ضعیف، وقال ابن عدی: بعض أحادیثه مشهورة وعامتها منكرة لم یتابع علیها، وقال ابن حبان: یروی الموضوعات عن الأثبات، قال: وقالوا: إنه كان یضع الحدیث. قلت: بقیة كلام ابن حبان: اتهم بالزندقة، وقال البرقانی عن الدارقطنی: متروك، وقال الحاكم: اتهم بالزندقة، وهو فی الروایة ساقط. قرأت: بخط الذهبی مات سیف زمن الرشید»([1]).

(ابن معین گفته است: سیف بن عمر شخصی ضعیف الحدیث است و در جایی نیز درباره او گفته است: كسی بهتر از او یافت نمی‌شود؛ ابوحاتم درباره او گفته است: او شخصی متروك الحدیث است كه احادیثش به احادیث واقدی می‌ماند؛ ابوداود درباره او گفته است: او شخص قابل اعتنایی نیست؛ نسائی و دارقطنی گفته‌اند: او شخصی ضعیف است؛ ابن عدی درباره او گفته است: برخی از احادیث او مشهور اما عموم روایات او به شكلی است كه مورد انكار قرار گرفته و قابل عمل نمی‌باشد؛ ابن حبّان درباره او گفته است: سیف بن عمر روایات جعلی را از اشخاص مورد اطمینان نقل می‌كند و نیز گفته: درباره او گفته‌اند: او احادیث را جعل می‌كرد. این سخن من [ابن حجر] است: ابن حبان در ادامه می‌گوید: سیف بن عمر متهم به زندقه بوده است. برقانی از دارقطنی نقل كرده است: او شخصی متروك بوده است. حاكم نیشابوری گفته است: او متهم به كفر و زندقه است و در علم روایت از نظر‌ها ساقط می‌باشد و به خط ذهبی خواندم كه سیف بن عمر در زمان رشید از دنیا رفته است.)

به واسطه این حال و وضعیت ضعیف سیف بن عمر این گروه از محققان قانع شده‌اند كه نقش ابن سبأ در وقایعی كه با این حجم عمده در تاریخ منعكس شده مطالبی است كه فقط ساخته و پرداخته خیالات و ذهن سیف بن عمر بوده و به هیچ وجه امكان ندارد كه چنین وقایعی در عالم خارج محقق گردیده باشد و هیچ یك از مؤرخان بزرگ به این قضیه آن هم با این حجم از وسعت اشاره نكرده مگر طبری.


([1]) ابن حجر، تهذیب التهذیب: ج4 ص259


آخرین ویرایش: - -

 
جمعه 1 اردیبهشت 1396 08:32 ق.ظ
I am really pleased to glance at this weblog posts which consists of tons of
valuable information, thanks for providing such statistics.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر